fbpx
Agresja w etologii 

 

Agresja, zarówno ta między- jak i wewnątrzgatunkowa, to zjawisko powszechnie występujące w świecie zwierząt. Jest tak częsta, że w naukach behawioralnych zaliczana jest do tak zwanych czterech wielkich popędów, obok zdobywania pokarmu, rozmnażania się i ucieczki.  

 

Zachowania agresywne są zjawiskiem bardzo złożonym, na który wpływa wiele czynników, zarówno genetycznych, jak i środowiskowych.  Te pierwsze to chociażby temperament kota, usposobienie i nastrój. Drugą grupę tworzą składowe takie jak: niepoprawna socjalizacja, nieprzyjazne otoczenie czy nieodpowiedzialni właściciele. 

Problem zachowań agresywnych 

 

Naukowcy są zgodni co do tego, że kot domowy jest zwierzęciem o niezwykle dużych predyspozycjach do zachowań agresywnych. Wynika to nie ze złośliwości (jak niektórzy sądzą), ale z jego cech gatunkowych, bowiem agresywne zachowania zwiększają szansę na przeżycie danego osobnika, i zapewniają bezpieczne wychowanie młodych, a także pomagają przetrwać w ekostystemie. Pamiętajmy, że kot domowy występuje w podwójnej roli: zarówno drapieżnika, jak i ofiary.  Musi więc potrafić zarówno upolować zdobycz, jak i bronić siebie przed niebezpieczeństwami. Dodatkowo nie zapominajmy, że kot jest zwierzęciem bardzo terytorialnym, więc nierzadko będzie musiał bronić swojego terenu przed rywalami.  

 

Występowanie zachowań agresywnych bardzo obniża dobrostan kotów żyjących grupie, i tych, których bezpośrednio dotyczy problem, i innych osobników utrzymywanych w domu. Koty poddawane stałemu stresowi i napięciu robią się nerwowe, chorują lub popadają w apatię. Najczęstszymi chorobami wywołanymi przez stres są schorzenia dróg moczowych czy cukrzyca, a sfrustrowany kot może zacząć przejawiać różne stereotypie czy zachowania kompulsywne, dlatego tak ważne jest szybkie zdiagnozowanie przyczyny problemu i próba jego rozwiązania. 

Podział zachowań agresywnych 

 

Istnieje bardzo wiele opisanych rodzajów agresji, a sama nomenklatura zależy w dużej mierze od autora. Poniższe kompendium opisuje najbardziej popularne rodzaje agresji, ponieważ ma za zadanie ułatwienie właścicielowi kota zrozumienie występujących zachowań. Pamiętajmy jednak, że są one jedynie wskazówką dla opiekunów, a nie dokładnymi wytycznymi diagnozy i leczenia. Niektóre z opisanych zachowań agresywnych mogą występować zarówno w kierunku innego kota, jak i każdej innej istoty żywej (w tym człowieka).  Każdy przypadek należy traktować indywidualnie. Zawsze wskazana jest konsultacja z behawiorystą i lekarzem weterynarii, w celu ustalenia programu terapii.  

Agresja wewnątrzgatunkowa 

Przy analizowaniu poszczególnych zachowań agresywnych należy pamiętać, że samo występowanie agresji jest z punktu widzenia behawioru czymś jak najbardziej normalnym. Sekwencje zachowań agresywnych są formą komunikacji, jej prawidłowe odczytywanie pozwala nam zrozumieć, co kot chce nam (lub innemu osobnikowi) przekazać lub osiągnąć.  Niektóre formy agresji występującej pomiędzy kotami są dopuszczalne, nie ma potrzeby nadmiernej ingerencji z naszej strony. Jednak zawsze — jako odpowiedzialni właściciele —musimy być czujni, by odpowiednio przeciwdziałać w momencie, gdy zwierzęta tracą nad sobą kontrolę lub też reagują niewspółmiernie do sytuacji, przekraczając kolejne wyznaczane przez drugiego osobnika granice.  

Agresja terytorialna 

Jednym z najczęściej występujących rodzajów agresji jest agresja terytorialna. Koty domowe to zwierzęta, dla których priorytetową sprawą jest posiadanie własnego terenu, na którym mogą czuć się bezpiecznie. Istnieje liniowa zależność pomiędzy liczbą kotów zamieszkujących daną przestrzeń, a częstotliwością występowania zachowań agresywnych. Im więcej kotów, tym więcej agresji.  

Agresja podczas zabawy 

Agresja ta może występować w czasie zabawy kociąt lub/i dorosłych kotów. U młodszych osobników służy przede wszystkim wykształceniu zdolności łowieckich (poprawa motoryki), a także pozwala na naukę kontroli intensywności drapania i gryzienia. U starszych kotów pełni funkcję rozrywkową, służy wyładowaniu nadmiaru energii. Podczas zwykłej zabawy nie pojawiają się żadne negatywne emocje. Problem występuje w momencie, gdy jednemu z osobników zaczyna brakować psychicznej lub/i fizycznej samokontroli lub jeśli nie ma wyuczonej kontroli gryzienia/drapania.  

Agresja pomiędzy kocurami 

Dotyczy najczęściej zwierząt niekastrowanych (kastracja zmniejsza problem tej agresji aż o 90%) z wysokim poziomem testosteronu. Samce rywalizujące w okresie rozrodu, potrafią zadawać sobie bardzo dotkliwe rany.  

Agresja przekierowana 

Pojawia się często, gdy kot nie może skierować swojego gniewu, podekscytowania i pobudzenia na jego rzeczywiste źródłoCzęsto jest więc przeniesiona nie bezpośrednio na antagonistycznego osobnika, ale na neutralnego kota (bądź inną żywą istotę). Zdarza się, że agresja taka skierowana jest w kierunku nieświadomego właściciela, który później interpretuje ją jako niesprowokowany i niezasłużony atak na swoją osobę.   

Agresja matczyna 

Przybiera silną formę w momencie, gdy matka zmuszona jest do obrony swoich dzieci. W naturze młode są narażone na wiele niebezpieczeństw, dlatego też kotka w obronie swoich kociąt będzie w stanie walczyć na śmierć i życie.  

Agresja skierowana na człowieka 

Agresywne zachowanie skierowane na właściciela jest częstym problem u kotów domowych, zwłaszcza w tych domostwach, gdzie żyje tylko jeden osobnik. Nie oznacza to oczywiście, że dobranie drugiego kota jest przysłowiowym lekiem na całe zło. Głównie problem ten dotyczy kotów, które zostały nieodpowiednio zsocjalizowane lub/i zbyt szybko odstawione od matki. Często eskalacja problemów prowadzi do porzucenia zwierzęcia lub eutanazji. 

Agresja ze strachu 

Agresja ta jest zawsze gwałtowna i niekontrolowana. Pojawia się wtedy, gdy został przekroczony dystans krytyczny i zwierzę nie ma możliwości ucieczki. Występuje ona zarówno w sytuacjach niebezpiecznych, jak i subiektywnie odczytanych przez kota jako groźne (np.: wizyta u weterynarza, obcinanie pazurów itp.). Nigdy nie należy karcić kota, u którego występuje agresja na tle lękowym.  

Agresja przy nadmiernej pielęgnacji 

Zdarza się sytuacja, że kot głaskany/czesany przez dłuższą chwilę odwraca się nagle i wbija w rękę, która go dotyka zęby lub pazury. Jest to nic innego jak efekt zbyt dużej ilości bodźców fizycznych, na jakie wystawiony jest nasz zwierzak w krótkim czasie. W wyniku ich kumulacji, dochodzi do przestymulowania. Gdy granica wytrzymałości kota zostaje przekroczona, musi dojść do rozładowania napięcia, przez co pojawia się zachowanie agresywne. 

Agresja łowiecka 

Koty są drapieżnikami, które — by przeżyć —  muszą polować na zwierzęta mniejsze od siebie. Sama motywacja do łowienia znajduje się bardzo wysoko w hierarchii potrzeb kota, nawet tego mieszkającego w domu — to część jego etogramu. Gdy osobnik nie ma możliwości spełnienia tej potrzeby, łańcuch łowiecki może zostać skierowany na zastępcze cele. Nie oznacza to oczywiście, że kot trzymany w domu zawsze będzie rzucał się na ludzkie nogi czy ręce. Poprzez odpowiednio ukierunkowaną zabawę i wzbogacone środowisko, zapewnimy kotu możliwość wyładowania swoich potrzeb na piłkach lub materiałowych myszach, w sposób bezpieczny dla niego oraz otoczenia. 

Agresja spowodowana frustracją 

Zachowanie to spowodowane jest zbyt dużym natężeniem emocji, związanych z niedoborem, brakiem dostępu lub opóźnieniem oczekiwanego zdarzenia. Przykładem może być kot atakujący opiekuna lub innego osobnika, jeśli nie otrzyma posiłku o stałej godzinie. 

Agresja idiopatyczna 

To najtrudniejszy rodzaj agresji, której pojawienia się nie można wyjaśnić żadnymi niespełnionymi potrzebami kota, przeszłymi wydarzeniami lub problemami weterynaryjnymi. Pojawia się nagle i nie jest wynikiem warunkowania instrumentalnego. W większości przypadków brakuje stałej sekwencji poprzedzającej atak. Jest trudna do przewidzenia i skomplikowana do leczenia. 

UWAGA! Pamiętajmy także, że agresywne zachowania mogą występować także, jako reakcja na chorobę lub ból. Jeśli diagnoza jest szybka, a przyczyna uleczalna, agresja zanika wraz z ustąpieniem objawów chorobowych.  Podczas diagnozowania zachowań agresywnych, należy pamiętać, że czynniki chorobotwórcze mogą nasilać agresję, której pierwotna przyczyna nie jest związana ze zdrowiem. Dokładne badanie weterynaryjne jest ważnym elementem terapii.  

 

Zachowania agresywne u kota domowego to skomplikowane zjawisko, którego nigdy nie powinniśmy korygować na własną rękę. W pracy ze zwierzęciem agresywnym, właściciel zwierzęcia ma do dyspozycji sporą grupę środków łagodzących i uspakajających, jednak ich prawidłowy dobór wymaga doświadczenia i bardzo często współpracy z lekarzem weterynarii oraz behawiorystą. Błędne dobranie metod może prowadzić do pogłębiania się problemu. 

Bibliografia: 

 

Amat M., Ruis L. J. T., Fatgo J., i wsp., Potential risk factors associated with feline behaviour problems. „Appl. Anim. BehavSci.” 2009, 121: 134—139: doi: 10.1016/j.applanim.2009.09.012. 

Bradshaw J., Cats together. [w:] Cat Sense: The Feline Enigma Revealed, Westminster, 2004, 161—190. 

Crowell-Davis S. Human feet are not a mice: How to treat human-directed feline aggression, „Compedium” 29 (8),Yardley, PA 2007,  483 – 486. 

Ellis S., Environmental enrichment practical strategies for improving feline welfare. „J. Feline Med. Surg.” 2009, 11: 901 – 912: doi: 10.1016/j.jfms.2009.09.011. 

Hart B. L., Hart L. A., Feline behavioural problems and solutions, [w:] „The Domestic Cat: The Biology of its Behaviour” (3rd edition) Turner D.C. and Bateson P., New York, 2014. 

Houpt K. A. „Domestic Animal Behaviour for Veterinarians and Animal Scientist” (3rd edition). Iowa State University Press. Ames., Iowa, 1998. 

Moesta A., Crowell-Davis S., „Intercat agression – general consideration, prevention and treatment”, „Tierarztliche Praxis”, 2014, 39: 97-104,[Podział zawijania tekstu]doi: 10.1055/s-0038-1623563. 

Penar W., Klocek C. Z. Aggressive behaviors in domestic cats (Felis catus), „Animal Science” 2018, No 57 (2), 143–150, 

doi: 10.22630/AAS.2018.57.2.14. 

Petrynka M., Olczak K., Klocek C. Z., Zachowania agresywne zwierząt. „Przeg. Hod.” , 4/2014, Warszawa 2014, s. 30 – 32.