fbpx

Rozwój kota domowego

Kot domowy (Felis catus) został udomowiony około 10000 lat przed naszą erą i obecnie jest jednym z najpopularniejszych zwierząt wybieranych na towarzyszy przez człowieka. Niestety, często zdarza się, że ludzie adoptują te zwierzęta bez wcześniejszego zapoznania z ich biologią i potrzebami, a także mają nikłą wiedzę o ich behawiorze. Wpływa to później na życie zarówno podopiecznego, jak i samego właściciela. Aby kot rozwijał się prawidłowo, należy dbać o jego zdrowie już od najmłodszych lat, a nawet – jeśli jest taka możliwość – o dobrostan kociąt przed ich narodzeniem.

Potrzebna jest do tego odpowiednia wiedza na temat rozwoju kota domowego. W życiu Felis catus można wyróżnić pięć okresów. Każdy z nich stawia zwierzę i jego opiekunów przed innymi wyzwaniami.

Rozwój kota domowego – okres prenatalny

Rozwój fizyczny i psychiczny kota rozpoczyna się już w okresie prenatalnym, podczas ciąży trwającej zazwyczaj 63 dni. Czynniki oddziałujące na ciało ciężarnej kocicy, związane z dotykiem, stanem emocjonalnym, a także żywieniem, nierzadko mają odzwierciedlenie w późniejszym zachowaniu jej miotu. Bodźce dotykowe w okolicach brzucha odbierane przez matkę w końcowym okresie ciąży podnoszą późniejszą tolerancję na dotyk u jej potomstwa.

Udowodniono także, że kotka narażona na długotrwały stres lub niedożywienie, spowodowane np. źle zbilansowaną dietą, może z większym prawdopodobieństwem urodzić kocięta, które będą bardziej pobudzone i niestabilne emocjonalnie. Takie kocięta również częściej wokalizują w porównaniu z innymi.

Rozwój kota domowego – okres dziecięcy

Kocięta rodzą się ślepe i głuche. W pierwszych dniach życia polegają zatem głównie na zmyśle węchu. Nie są w stanie przemieszczać się zbyt daleko i ogrzewać bez pomocy matki. Zaraz po urodzeniu, w ciągu 12–18 godzin, spożywają siarę, czyli pierwsze mleko produkowane przez kocicę, które jest bogate w witaminy, przeciwciała i substancje osłonowe dla układu pokarmowego. System odpornościowy noworodka nie jest jeszcze do końca wykształcony. Siara stanowi tzw. płaszcz odpornościowy z przeciwciał przekazanych przez organizm matki.

Kocięta otwierają oczy po 7–10 dniach, słyszeć zaś zaczynają w ciągu 6–14 dni od narodzin. Pełną zdolność słyszenia rozwijają do czwartego tygodnia życia. Widzenie stereoskopowe, czyli zdolność do widzenia głębi i oceny odległości, wykształca się do siódmego tygodnia życia. W tym czasie rozwija się także jego układ neurologiczny.

Najintensywniejszym, pierwszym okresem rozwoju, nazywanym okresem krytycznym, jest przedział między drugim a siódmym tygodniem życia. Wtedy kocię powinno być wystawione na różnego rodzaju bodźce czuciowe. Dobrze jest je np. przyzwyczajać do brania na ręce czy też dotykania w różnych miejscach ciała. W tym czasie właściciel powinien oswoić je także rutynową pielęgnacją, taką jak czyszczenie zębów czy czesanie.

To też dobry moment na zaznajomienie kociaka z transporterem i podróżami środkami transportu, np. samochodem czy autobusem, oraz czas przyuczenia go do tolerowania podstawowych oględzin u weterynarza, do których należy zaglądanie do uszu lub pyszczka. Te pierwsze tygodnie życia to czas intensywnej eksploracji dla kocięcia i socjalizacji wewnątrz- i międzygatunkowej. Kocię powinno zaznajomić się wtedy nie tylko ze swoim gatunkiem, ale także z innymi – np. z psami czy ludźmi. Dzięki dobrym skojarzeniom, kot – w przyszłości – będzie łatwiej akceptował kontakty międzygatunkowe. Z większym prawdopodobieństwem będzie zdolny do tolerowania innych zwierząt, a nawet przyjacielskich relacji z osobnikami, które różnią się od niego znacząco pod względem naturalnego behawioru.

Kocię, by mogło się prawidłowo rozwinąć, powinno przebywać z matką przynajmniej trzy miesiące. Jest tak, ponieważ między dziewiątym a dwunastym tygodniem życia młody kot – poprzez aktywne wychowanie przez rodzicielkę oraz zabawę z ewentualnym rodzeństwem – dopiero zyskuje emocjonalną i motoryczną stabilność. Oznacza to, że kocię do tego czasu zyskuje kontrolę nad siłą ugryzień, a także nabiera większego wyczucia w aspekcie wykorzystania pazurów w kontaktach społecznych. W naturze kocice nie odstawiają swoich młodych od mleka nawet do czternastego tygodnia życia. Chociaż mogą już wtedy spożywać pokarmy stałe, to wciąż nie są psychicznie gotowe na odseparowanie od matki. W tym okresie ważne jest, by zapoznawać kociaka z różnym rodzajem pożywienia, z jego smakami i fakturami.

Kocięta zaczynają dojrzewać płciowo w różnych okresach, które są zależne od płci. U kocurków w wieku 3,5 miesiąca wzrasta stężenie testosteronu i tworzą się zadziorki na penisie. Kocurki są zdolne do zapładniania już w 5. miesiącu życia, choć pełną dojrzałość płciową zyskują w wieku 9–12 miesięcy. Jeżeli chodzi o kotki – te uzyskują dojrzałość płciową zależnie od warunków środowiskowych, ale są w stanie zajść w ciążę już w wieku 3,5 miesiąca. Ich pełna dojrzałość płciowa kształtuje się między 5. a 9. miesiącem życia.

Rozwój kota domowego – okres młodzieńczy

Okres młodzieńczy zaczyna się, gdy kot jest dojrzały płciowo. Za początek tego etapu uznaje się średni czas osiągania dojrzałości płciowej dla kotów obu płci, czyli szósty miesiąc życia. Okres młodzieńczy trwa nawet do drugiego roku życia. Zależy to od różnych czynników, w tym dojrzałości społecznej, warunków środowiskowych i czynników osobniczych. W tym czasie ważne jest, by utrwalać pożądane zachowanie u kota i zapewniać mu kontakt z różnymi bodźcami ze środowiska, z którymi będzie mógł się zetknąć w przyszłości.

Jeżeli zwierzę nie zostało do tej pory wykastrowane, a właściciel nie zamierza prowadzić hodowli, jest to odpowiedni czas na kastrację. Dzicy krewni kota domowego odchodzą od swoich matek i zaczynają wytyczać granice własnego terytorium, gdy osiągną dwunasty miesiąc życia. Również u kota domowego można zaobserwować różnice w zachowaniu między rocznym kotem a młodszymi od niego kocimi towarzyszami. Wzrasta też prawdopodobieństwo, że zwierzę w tym wieku zacznie znaczyć terytorium. Takie zachowanie będzie warunkowane m.in. występowaniem czynników stresogennych w środowisku zwierzęcia.

Rozwój kota domowego – dojrzałość

Etap ten rozpoczyna się po osiągnięciu dojrzałości społecznej przez kota, czyli najpóźniej w drugim roku życia. W tym wieku możemy uznać go za dojrzałego płciowo oraz społecznie. Jego tolerancja na nowe bodźce zmniejsza się. W przypadku większych ras kotów domowych (m.in. koty syberyjskie, ragdolle i maine coony) dojrzewanie trwa zazwyczaj dłużej, bo aż do trzeciego roku życia.

Bez względu na to czy kot jest wykastrowany, czy też nie, może on w tej fazie rozwoju zacząć przejawiać zachowania terytorialne wobec obcych przedstawicieli swojego gatunku. Zwierzę, mimo osiągnięcia całkowitej dojrzałości, w dalszym ciągu wymaga troski ze strony właściciela. Dotyczy to szczególnie nowych sytuacji lub odstępstw od dobowego harmonogramu. Kot w tym wieku jest mniej plastyczny psychicznie, więc dużo łatwiej zaburzyć jego poczucie bezpieczeństwa.

Ponieważ zwierzę w tym okresie przestaje rosnąć, ważne jest, by monitorować jego wagę. Jej nagłe zwiększenie lub zmniejszenie może wskazywać na schorzenie bądź też je spowodować. Należy też pamiętać o badaniach okresowych, minimum dwa razy do roku, by nie przeoczyć żadnych symptomów chorobowych.

Po ukończeniu siódmego roku życia ciało kota zaczyna się starzeć. Wiąże się z tym wzrost ryzyka wystąpienia wielu chorób. Dzicy pobratymcy kota domowego rzadko dożywają takiego wieku. Człowiek, udomowiając kota i gwarantując mu tym samym dostęp do pożywienia, opieki medycznej i schronienia, przedłużył jego życie. Kot, który ma zapewnioną dobrą opiekę, który nie uległ żadnemu wypadkowi i nie choruje, może długo pozostać w pełni sprawny umysłowo.

Nie wyklucza to jednak słabnięcia ciała zwierzęcia wraz z wiekiem. Jeżeli opiekun do tej pory nie przeprowadzał badań okresowych, a zależy mu na długim życiu swojego towarzysza, powinien zdecydować się na regularne wizyty u weterynarza. W tym momencie życia zwierzęcia istnieje większe prawdopodobieństwo, że bez pomocy badań przeoczymy toczący się proces chorobowy.

Rozwój kota domowego – starość

Kot staje się seniorem, gdy przekracza jedenasty rok życia, zaś o kocie geriatrycznym mówimy, gdy dożywa więcej niż piętnastu lat. Koci senior z upływem czasu potrzebuje większej ilości snu oraz rezygnuje z częstszych aktywności. Zwierzęta w tym wieku często miewają już problemy ze stawami, dlatego należy się upewnić, że nie sprawia im dyskomfortu wchodzenie do kuwety – że nie jest ona za głęboka lub nie znajduje się w miejscu problematycznym dla starszych osobników. U niektórych kotów mogą pojawić się problemy z apetytem.

W tym okresie życia każda zmiana w behawiorze kota, nawet minimalna, może oznaczać, że zwierzęciu coś dolega, np. doznaje bólu lub traci ostrość swoich zmysłów, najczęściej słuchu i wzroku. Kot w tym wieku jest narażony na bardzo wiele chorób oraz problemów związanych z niedoczynnością narządową. W związku z tym stan jego zdrowia powinien być monitorowany, co pozwoli mu dożyć końca swoich dni bez bólu i z godnością.

Bibliografia

Bellows J.,Aging in cats. Common physical and functional changes, „Journal of Feline Medicine and Surgery” 2016, vol. 18, iss. 7.

Griffin B., Population WellnessKeeping Cats Physically and Behaviorally Healthy,PMC, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7158173/ [dostęp: 7.12.2020].

Landsberg G., Ley J.M., Kitten development [w:] The Cat: Clinical Medicine and Management, ed. S. Little, St. Louis 2012.

Little S.E., Managing the Senior Cat [w:] The Cat: Clinical Medicine and Management, ed. S. Little, St. Louis 2012.

Rodan I., Sparkes A.H., Preventive Health Care for Cats [w:] The Cat: Clinical Medicine and Management, ed. S. Little, St. Louis 2012.

Rodan I., Understanding the Cat and Feline-Friendly Handling, http://sewvma.org/files/fall_seminar_novermber_2013/understanding_the_cat_and_feline_friendly_handling_dr_rodan.pdf [dostęp: 7.12.2020].

Schroll S., Dehasse J., Zaburzenia zachowania kotów. Objawy, diagnostyka, leczenie i profilaktyka, tłum. J. Bujok, Wrocław 2018.

Vogt A.H. et al., AAFP–AAHA: Feline life stage guidelines, „Journal of Feline Medicine and Surgery” 2010, vol. 12, iss. 1.

Witzel A.L. et al., Nutrition for the Normal Cat [w:] The Cat: Clinical Medicine and Management, ed. S. Little, St. Louis 2012.