fbpx

Lęk kota wobec ludzi

Czasem może się wydawać, że koty żyjące z nami pod jednym dachem nie mają powodów do zmartwień. Prawda jednak jest taka, że często borykają się z różnymi problemami mogącymi wywoływać w nich lęk. Sabine Schroll uważa nawet, że koty – jako małe zwierzęta – są „genetycznie predysponowane do zaburzeń lękowych”.  

Koty obawiają się tego, co faktycznie jest groźne lub tylko takie się wydaje. Bodźcem stresującym nieraz bywają ludzie – i to nie tylko obcy, ale także domownicy. 

Dlaczego mój kot się boi? – Przyczyny lęku 

Na poziom lęku kota mogą wpływać różne czynniki. Warto zwrócić uwagę na osobowość zwierzęcia i procesy starzenia się. 

Kocia osobowość

O tym, czy kot będzie przyjazny i odważny, czy wycofany i nieśmiały, decydują m. in.: 

– socjalizacja (prawidłowa wymaga obecności matki i rodzeństwa; aby zwierzę nie okazywało strachu wobec człowieka, musi mieć też zapewniony stały kontakt z różnymi ludźmi – konieczne jest oswojenie kota z takimi czynnościami jak branie na ręce, głaskanie i pielęgnacja); 

– wpływ cech ojca i matki; 

– samopoczucie matki w okresie prenatalnym i neonatalnym (zaraz po urodzeniu). 

Procesy starzenia się

Starzenie się może prowadzić do wzrostu lęku. Osłabienie słuchu, wzroku i węchu czy mniejsza odporność na zmiany z pewnością nie są niczym przyjemnym. Lekarz powinien ocenić, czy większa lękliwość wynika z wieku, czy też potrzebna jest interwencja weterynaryjna. O sposobach radzenia sobie z niepokojem kota starszego piszemy w dalszej części artykułu. 

Objawy lęku

Możliwe reakcje i oznaki lęku

Lęk i stres mogą prowadzić do problemów zdrowotnych i zaburzeń zachowania. Oznaki lęku to m. in.: 

– zmniejszenie aktywności, eksploracji oraz chęci do zabawy; 

– wycofanie; 

– ukrywanie się; 

– brak podejmowania interakcji; 

– depresja; 

– brudzenie w domu; 

– agresja defensywna; 

– łysienie psychogenne; 

– znaczenie pazurami lub moczem; 

– sygnały uspokajające (np. oblizywanie nosa); 

– objawy neurowegetatywne (pocenie, ślinienie, zianie, niekontrolowane oddanie moczu lub kału, nerwowe lizanie futra, agresja przeniesiona); 

– zmiany apetytu. 

Możliwe reakcje kota w sytuacji pojawienia się lęku:
– fight (walka, agresja); 

– flight (ucieczka, izolacja) – jeśli kot zastosował tę strategię i ukrywa się, nie wyciągajmy go z kryjówki, gdyż zwiększy to tylko strach. Nie jest również dobrym pomysłem ograniczanie liczby kryjówek. O tym, jak radzić sobie z kocim lękiem, przeczytasz w części „Lęk wobec domowników”. 

– freeze (znieruchomienie); 

– flirt (uspokojenie). 

Kot częściej od ataku (o ile nie zostanie do niego zmuszony) wybierze unikanie lub ucieczkę. 

Ułożenie ciała

Pierwszym etapem pomocy kotu jest rozpoznanie, czego się boi, i w jakich sytuacjach. Do odpowiedzi na to pytanie niezbędne jest zrozumienie kociego języka i sygnałów, jakie do nas wysyła. Po czym poznać, że kot się boi? 

– rozszerzone źrenice; 

– uszy skierowane do tyłu, płasko położone na głowie; 

– wibrysy wzdłuż policzków; 

– nastroszony ogon; 

– możliwe oblizywanie warg; 

– skurczony, by wydawać się jak najmniejszy (lub wygięty grzbiet, nastroszona sierść, ustawienie bokiem – jeśli czuje się zaatakowany); 

– wydawane dźwięki: syczenie, prychanie, „krzyk”, czasem mruczenie (które nie zawsze oznacza zadowolenie, ale też ból, stres). 

Zrozumienie, co kot chce powiedzieć, co czuje oraz myśli, prowadzi do poprawy naszej relacji z pupilem.  

Lęk kota wobec ludzi – jak pomóc? 

Lęk wobec domowników

Zaburzenia lękowe rzadziej występują u kotów, które prawidłowo przeszły pierwotną socjalizację. Jeśli jednak zwierzę zostało zbyt szybko zabrane od matki i rodzeństwa – lub boi się ludzi mimo wszystko – należy jak najszybciej podjąć działania, które pomogą ten stan zmienić. 

Pomoc w przezwyciężeniu lęku powinna rozpocząć się od eliminacji lub ograniczenia działania bodźców powodujących strach. W tym przypadku będzie człowiek. Oczywiście nie musimy pakować swoich rzeczy i wyprowadzać się z domu. Możliwe formy pomocy to: 

– odpowiednie rozmieszczenie zasobów – wszystkie ważne dla kota przedmioty (miski, kryjówki, legowiska, kuwety) powinny być tak zlokalizowane, by zwierzę mogło dostać się do nich nawet wtedy, gdy nie chce wchodzić z człowiekiem w kontakt. Ważne jest stworzenie wielu obszarów do schowania się (szafy, pudła, tunele, wysoko położone półki), przydadzą się też drapaki do wspinaczki. Wszystko po to, by kot, jeśli zechce, mógł przemieszczać się niezauważony. Gdy nie będziemy zmuszać go do konfrontacji, poziom lęku obniży się; 

– brak kontaktu – nie próbujemy podchodzić do kota i nie nawiązujemy z nim kontaktu – zwłaszcza na początku! Nie zwracamy na niego uwagi – nie mówimy, nie patrzymy, nie dotykamy (chyba, że zwierzę samo do nas podejdzie); 

– zachęcanie do eksploracji – temu celowi służą: wzbogacenie środowiska, zapewnienie możliwości obserwacji (położone wysoko kryjówki, możliwość obserwowania świata przez okno); 

– przewidywalność (np. stałe pory karmienia, czyszczenia kuwet); 

– poruszanie się w miarę możliwości po cichu i powoli – jeśli w domu są dzieci – wyjaśnienie im sytuacji, a gdy kot podejmuje już próby kontaktu – zwracanie uwagi na delikatne traktowanie zwierzęcia i niedokuczanie mu. 

Ważna jest zmiana reagowania na człowieka. Służą temu dwie metody: 

– odwrażliwienie (człowiek przestaje być postrzegany jako zagrożenie) – stopniowe oswajanie się z widokiem ludzi; 

– przeciwwarunkowanie (pozytywne skojarzenia, nagradzanie za postępy) – na początku dajemy kotu nagrodę, choćby za samo wyjście z kryjówki w obecności domownika; kolejnym etapem może być zwiększanie odległości pupila od kociego bezpiecznego miejsca. 

W kontaktach ze starszym kotem należy unikać gwałtownych zmian w środowisku, a jednocześnie wprowadzić pewne udogodnienia, np. maty antypoślizgowe ułatwiające poruszanie się. Nie stosujemy kar za kocie zachowanie, poruszamy się wolno i ostrożnie podchodzimy do zwierzęcia, by mógł nas wcześniej zauważyć i nie przestraszył się. 

Pomocą w przezwyciężaniu strachu mogą być feromonoterapia lub suplementacja. Warto zasięgnąć w tej kwestii rady behawiorysty i lekarza weterynarii. 

Lęk wobec gości

Jeśli kot przejawia silny lęk wobec ludzi, powinniśmy ograniczyć wizyty gości, przynajmniej na początku prób „oswojenia” go z człowiekiem. Jeśli spodziewamy się odwiedzin, poinformujmy daną osobę, jak zachowywać się wobec kota, np. żeby nie podchodzić i  nie zwracać uwagi (patrz punkt „Lęk wobec domowników”). 

Podsumowanie

Pomoc kotu w przezwyciężaniu lęku jest zadaniem niezwykle istotnym i należy do obowiązków opiekuna. Sytuacja, w której zwierzę przejawia strach wobec nas, domowników, może być nie tylko przykra, ale i utrudniać codzienne funkcjonowanie. Dlatego tak ważne jest, byśmy rozumieli komunikaty przekazywane przez koty i wiedzieli, jak pomóc przestraszonemu podopiecznemu w pokonaniu trudności. Nie zapominajmy przy tym o cierpliwości, delikatności i empatii. 

Bibliografia

American Association of Feline Practitioners, Feline Behavior Guidelines, [b.m.w.] 2004, s. 2526, https://catvets.com/public/PDFs/PracticeGuidelines/FelineBehaviorGLS.pdf [dostęp: 20.12.2020]. 

Bessant C., Zaklinacz kotów. Jak rozmawiać z kotem, tłum. W.A. Kurkowski, Łódź 2008, s. 3351. 

Casey J., Terapia problemowych zachowań kotów (sposoby postępowania w przypadku problemowych zachowań kotów) [w:] Medycyna behawioralna psów i kotów, red. D.F. Horwitz, D.S. Mills, tłum. J. Kudła, Łódź 2016, s. 107108. 

Cieśla A., Pluta M., Mruczący terapeuta: felinoterapia – co to takiego? [w:] Nowe formy wsparcia rozwoju osoby niepełnosprawnej, red. M. Komorska, E. Miszczak, Lublin 2017, s. 5154. 

Lobprise H., Zadbaj o ich złote lata – jak poradzić sobie z niepokojem u starszych pacjentów, „Weterynaria po Dyplomie” 2020, t. 21, nr 2, s. 67. 

Schroll S., J. Dehasse, Zaburzenia zachowania kotów: objawy, diagnostyka, leczenie i profilaktyka, tłum. J. Bujok, Wrocław 2018, s. 8288.